Nowa powieść
Nowe kierunki. W połowie XX wieku pojawił się awangardowy kierunek we współczesnej literaturze francuskiej, noszący nazwę nouveau roman (poi. nowa powieść) . Filarem i prekursorem gatunku był pisarz i reżyser filmowy - Alain Robbe-Grillet. Twórca ten zarzucał powieści tradycyjnej traktowanie świata jako obrazu stworzonego przez wszechwiedzącego narratora. Według Robbe-Gril-leta, autora utworów takich jak Gumy, Żaluzja czy Dom schadzek, nowa powieść powinna zrezygnować z psychologizmu i realistycznej iluzji i skoncentrować się na spostrzeżeniach wzrokowych, które są jedynym środkiem obiektywnego ujęcia rzeczywistości. W jego powieściach przedmioty i ludzie traktowani są na równi jako elementy świata percepcji. Nie wszyscy pisarze jednak skłonni byli zrezygnować z tradycyjnie rozumianej fabuły. We Francji, a potem w innych krajach, pojawił się nurt roman fleuve (poi. powieść rzeka). Najczęściej jest to historia ukazująca dzieje jednej rodziny na tle konkretnej sytuacji społeczno-obyczajowej danego okresu. W narracji tego typu powieści dopuszcza się pewne zaburzenia chronologii czasu oraz wydarzeń, związane na przykład z obecnością retrospekcji narratora, jednak w efekcie wyłania się spójna całość. Opowieści te były zazwyczaj bardzo obszerne. Powieść C.P. Snowa Obcy i swoi, na przykład, składa się z dziesięciu części, których napisanie zajęło autorowi aż trzydzieści lat.
Fantastyka
Wizje przyszłości. Nie mający precedensu rozwój techniki w wieku XX znalazł swe odbicie także w literaturze. Pisarze zaczęli wykorzystywać naukowe hipotezy i koncepcje do tworzenia fantastycznych wizji przyszłości. Brytyjski pisarz Herbert George Wells (1866-1946) w swym najsłynniejszym dziele Wojna światów, powstałym jeszcze w 1898 roku, ostrzega przed niebezpieczeństwem, jakie niesie ze sobą rozwój cywilizacji. Inny wybitny twórca XX wieku, Anglik Aldous Huxley (1894-1963), w książce Nowy wspaniały świat (1932) również snuje futurystyczną wizję bezwzględnego świata zdominowanego przez naukę i technikę, świata, w którym nie ma miejsca dla humanizmu. W powieściach fantastycznonaukowych Wellsa i Huxleya widoczne są również wątki polityczne. Spośród polskich autorów typowej literatury science fiction wyróżnić należy niewątpliwie Stanisława Lema, którego powieści znane są szerokiej rzeszy czytelników na całym świecie. Poszerzył on horyzont zainteresowań reprezentowanego przez siebie gatunku o problematykę granic ludzkiego poznania. Do najwybitniejszych powieści Lema należą: Eden (1959), Solaris (1961), Niezwyciężony (1964), Kongresfuturolgiczny (1973), Fiasko (1987). Oprócz opowieści pisarz był autorem opowiadań i esejów o tematyce filozoficznej i teoretycznoliterackiej. Polityka tematem utworów. W roku 1964 Sartre'owi przyznano literacką nagrodę Nobla, której jednak nie przyjął.