Czesław Miłosz
Na kolejnego Nobla w dziedzinie literatury przyszło Polsce czekać ponad pół wieku - dokładnie 56 lat. Otrzymał go w 1980 r. jeden z największych polskich poetów - Czesław Miłosz (ur. 1911). Jest on również autorem esejów, powieści i wielu przekładów. Sam jednak uważa się przede wszystkim za poetę. Miłosz to wieczny tułacz, człowiek niezależny, wierny sobie i wierny prawdzie. Urodził się w Szetejniach nad Niewiażą, w powiecie kiejdańskim na Litwie. Kraina dzieciństwa często powracać będzie w twórczości Miłosza-emi-granta, ulegając mitologizacji i stając się obiektem wielkiej tęsknoty (Dolina Issy, 1955). W roku 1929, po maturze zdanej w wileńskim gimnazjum im. Stanisława Augusta, Miłosz rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Wileńskim im. Stefana Batorego. Tam należał do „Żagarów" - młodej, lewicowej grupy poetyckiej. W gronie tym znaleźli się również Teodor Bujnicki, Henryk Dembiński, Antoni Gołubiew, Stefan Jędrychowski, Jerzy Putrament, Aleksander Rymkiewicz i Jerzy Za-górski. Grupa ta określana była później w polskiej literaturze jako wileńscy katastrof iści, a młodość i ich powojenne losy opisał Miłosz w Rodzinnej Europie (1959).
Losy literackie
Poeta debiutował w uniwersyteckim piśmie Alma Mater Vilnensis, natomiast pierwszy tom jego poezji ukazał się w roku 1933 i nosił tytuł Poemat o czasie zastygłym. Za ten tomik Miłosz otrzymał nagrodę wileńskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich. W roku 1935, dzięki poparciu rodziny Kotarbińskich, poeta wyjechał do Paryża na stypendium Funduszu Kultury Narodowej. Rok później ukazał się kolejny tom wierszy - Trzy zimy. Poeta rozpoczął pracę w redakcji literackiej radia wileńskiego, ale ze względu na swoje lewicowe poglądy został z niej niedługo potem zwolniony. W 1937 roku Miłosz przeniósł się do Warszawy, gdzie również podjął pracę w Polskim Radiu. Po wybuchu wojny i kilkumiesięcznej tułaczce Miłosz rozpoczął w stolicy konspiracyjną działalność literacką. Pod pseudonimem Jan Syruć wydał, wydrukowany na powielaczu, tomik Wiersze, oraz opracował antologię poezji okupacyjnej Pieśń niepodległa. Rok 1945 wniósł do dorobku poety tomik Ocalenie. Miłosz był już wówczas jednym z redaktorów miesięcznika literackiego Twórczość. Ocalenie było zbiorem wierszy pisanych w czasie wojny i bezpośrednio po niej, a uznane zostało za jedno z największych wydarzeń literackich roku 1945. Poeta przez sześć lat pracował jako urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL, gdzie pełnił funkcję attache kulturalnego przy Ambasadzie PRL w Waszyngtonie, a potem w Paryżu. W Twórczości Miłosz ogłosił swoją wierszowaną rozprawę na temat odpowiedzialności człowieka wobec historii - Traktat moralny (1948).