Cechy charakteru Mendla
Mendel po pogromie stracił wiarę w ludzi, przyjaciół. Uważał to za swoją klęskę życiową i bardzo to przeżył, gdyż ufał ludziom. Był dumny ze swojej wiary, uczciwy, pracowity, żył monotonnie, według schematu. Codziennie powtarzał te same czynności. Był szczęśliwym człowiekiem, troszczył się o swojego wnuczka, którego bardzo kochał. Był szanowanym sąsiadem, mądry, porządny człowiek. Niestety pod wpływem złych wydarzeń Mendel się zmienia. Staje się nieufny, już tak nie wierzy ludziom i bacznie się im przygląda. Stracił wiarę w człowieka. Jego życie przepełnia strach i niepokój. Mendel jest pozbawiony cech negatywnych. Konopnicka chciała pokazać, że Żyd też jest człowiekiem i należy go szanować i traktować jak równego. A nie wytykać go palcami, gdyż jest innego wyznania.
Naturalizm
Psychologia tłumu – człowiek znajduje się w tłumie i myśli tak jak on, tłum na niego oddziałuje i wywiera presję (determinizm). Tłum nie widział w Mendlu człowieka, traktował go jako kogoś gorszego nie godnego.
Program asymilacji Żydów formułowano w dziewiętnastym wieku w różnych krajach europejskich. W koncepcjach polskich pozytywistów program ten zakładał kulturowe i narodowe zintegrowanie ludności żydowskiej i polskiej z zachowaniem odrębności wyznania. Za asymilacją opowiadało się wielu wykształconych Żydów, którzy walczyli z nędzą i ciemnotą ludności żydowskiej. Działali oni na rzecz włączania się środowisk żydowskich w polskie życie i polską kulturę, a Polaków zaznajamiali z kulturą i religią żydowską, np. na łamach wydawanego od 1866 roku w języku polskim warszawskiego pisma „Izraelita”. Program asymilacji miał też wiele przeciwników. Najbardziej tradycyjna część społeczności żydowskiej widziała w nim zagrożenie wynarodowieniem. Zdecydowanie odrzucali go też ci polscy pisarze i działacze konserwatywni, którzy polskość utożsamiali z katolicyzmem. To oni często, rzekomo stając w obronie narodowej tradycji, podsycali uprzedzenia i wywoływali konflikty.